NIỆM PHẬT VÀ HƯ KHÔNG
Lời ngỏ từ likeatree.space: Tư tưởng Hư Không vốn là mạch ngầm xuyên suốt trong mọi bài phân tích kinh điển và Pháp môn tại không gian này. Để có thể thấu suốt và chạm sâu hơn vào dòng chảy tư duy của bài viết dưới đây, kính mời quý bạn hữu dành chút thời gian đọc qua loạt 4 phần bài viết: Nhìn vào Hư Không trước khi bắt đầu.
Khi lấy Hư không làm nền tảng, chúng ta có thể nhìn nhận Phật pháp ở một góc độ hoàn toàn khác, giúp giải mã sự trừu tượng của những khái niệm Đại thừa mà trước đây nhiều người thấy mơ hồ.
Phật giáo vốn chia ra nhiều tầng bậc tuỳ theo căn cơ và nhận thức của mỗi người. Ở tầng bậc phổ thông, Đạo Phật là câu chuyện làm thiện tránh ác: Không giúp được người thì đừng hại người. Đây là nền tảng đạo đức cơ bản mà con người luôn hướng tới. Tuy nhiên, Đạo Phật không chỉ dừng lại ở chữ "Thiện". Cốt tủy của đạo giác ngộ còn nằm ở Bồ Đề Tâm, Bát Nhã và Tánh Không.
1. Phá vỡ rào cản ngôn từ: Từ "Tánh Không" đến "Hư Không"
Khái niệm "Bát Nhã" và "Tánh Không" đối với đại đa số người học Phật thường rất mơ hồ. Mọi người biết đây là thứ tinh túy, là trí tuệ đặc trưng của các bậc thánh tăng. Rào cản lớn nhất ở đây chính là ngôn từ. Hai chữ "Tánh Không" luôn tạo ra một cảm giác quá đỗi siêu hình, khiến người ta lầm tưởng rằng phải tu hành dữ dội lắm, đạt đến đỉnh cao trí tuệ thì mới có thể cảm nhận được.
Nhưng sự thật không hề phức tạp như vậy! Chân lý vốn dĩ luôn đơn giản và hiện diện sát bên cạnh chúng ta. Nếu làm phức tạp lên thì nó không còn là chân lý nữa, mà chỉ là sự phóng chiếu ảo tưởng của tâm trí.
Nếu chúng ta thay đổi góc nhìn, dùng từ "Hư Không" (chỉ không gian thực tại) thay cho "Tánh Không", bức màn bí ẩn sẽ lập tức rơi xuống. Mắt ta hoàn toàn có thể nhìn thấy khoảng không, tai ta nghe được sự im lặng, và đôi khi tay ta đưa ra phía trước không chạm vào vật gì cả. Đó chính là cái "Tánh Không" chân thực nhất mà con người chỉ cần dùng 5 giác quan bình thường cũng có thể cảm nhận được mà không cần nhọc công tưởng tượng. Hư không vô hình vô tướng, bao trùm khắp mọi thứ và ở bên trong mọi thứ. Không có một vật nào có thể tồn tại mà không được Hư không nâng đỡ từ trong ra ngoài!
Xoá định kiến về Tịnh Độ: Cực Lạc ở đâu?
Bây giờ, chúng ta thử đưa nền tảng Hư không này vào Pháp môn Tịnh Độ.
Từ xưa đến nay, mô-típ suy nghĩ chung của đa số mọi người là: Ta Bà (thế giới này) là cõi khổ, còn Tịnh Độ (Cực Lạc) là một cõi hoàn toàn khác. Chúng ta phải ráng niệm Phật cả đời để khi chết được vãng sanh về đó, thoát khỏi bể khổ để được sung sướng.
Nhưng nếu lấy Hư không làm hệ quy chiếu thì tầm nhìn của chúng ta sẽ thay đổi. Hư không bao trùm toàn bộ vũ trụ, vậy nếu thế giới Cực Lạc có thật, Hư không cũng đang bao trùm luôn cả cõi Cực Lạc đó! Hư không len lỏi ở tận cùng vạn vật, vậy thì Hư không cũng ở bên trong Đức Phật A Di Đà, Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát và vô vàn thánh chúng.
Trong kinh điển, Đức Phật A Di Đà có 12 danh hiệu liên quan đến Ánh sáng (Quang minh) của Ngài. Nếu dùng trí tuệ phân tích, ta sẽ thấy 12 danh hiệu này thực chất đang miêu tả chính xác 12 đặc tính cốt lõi của Hư Không:
Vô Xưng Quang: Vô xưng nghĩa là không thể gọi tên đầy đủ. Hư không vốn vô tướng, ngôn từ phàm tình không thể định nghĩa hay diễn tả hết bản chất của nó.
Vô Đối Quang: Không có một hiện tượng, hình tướng nào trên đời có thể đem ra đối chiếu hay so sánh được với sự bao la của Hư không.
Vô Lượng Quang: Hư không không có hạn lượng, không thể dùng bất kỳ thước đo nào để đong đếm.
Vô Biên Quang: Hư không không có giới hạn, không có đường biên hay mép rìa.
Siêu Nhật Nguyệt Quang: Hư không chứa đựng cả vô lượng mặt trời (Dương) và mặt trăng (Âm). Hư không vượt lên trên vạn vật nên gọi là siêu xuất nhật nguyệt.
Bất Đoạn Quang: Hư không chưa bao giờ bị đứt gãy hay gián đoạn, nó xuyên suốt và liền mạch từ quá khứ, hiện tại đến vị lai.
Nan Tư Quang: "Nan tư" là không thể nghĩ bàn. Hư không thông suốt mọi thứ, không có nơi nào là không thấu suốt, vượt ngoài khả năng đo lường của tư duy não bộ.
Thanh Tịnh Quang: Đây là đặc tính vĩ đại nhất. Hư không chứa mọi thứ từ sạch đến dơ, từ thánh nhân đến phàm phu, nhưng chưa từng bị ô nhiễm hay dính mắc vào bất kỳ cá thể nào. Đây là sự thanh tịnh tuyệt đối.
Hoan Hỷ Quang: Khi tâm hòa vào sự rỗng lặng của Hư không, không còn dính mắc, trạng thái bình an và hỷ lạc tột cùng sẽ tự động sinh ra.
Trí Tuệ Quang: Khoảng không rỗng lặng chính là nền tảng để Tánh Biết (trí tuệ) thấu suốt vạn pháp.
Vô Ngại Quang: Hư không bao trùm và xuyên thấu mọi vật chất, không có bất kỳ một bức tường hay hình tướng nào có thể cản trở được nó.
Diệm Vương Quang: Sự rực rỡ tối thượng, nền tảng Hư không là nơi cho ra đời và chứng kiến những chân lý rực rỡ nhất của vũ trụ.
Nhìn vào sự phân tích trên, ta thấy tính chất của Hư không và tính chất của Phật A Di Đà hoàn toàn đồng nhất với nhau. Có thể nói một cách xác quyết: Hư không và Đức Phật A Di Đà chỉ là một bản thể!
Mà bản thể của thế giới Tây Phương Cực Lạc lại do Pháp thân của Đức Phật A Di Đà hóa hiện ra. Do đó, theo tính chất bắc cầu, chúng ta hiện tại đang đứng trong Hư không, nghĩa là chúng ta đang ở trong Phật A Di Đà, và đang ở ngay trong lòng thế giới Tây Phương Cực Lạc rồi!
Đâu cần phải đợi đến lúc tắc thở mới tới được! Ngay tại khoảnh khắc hiện tại, bạn chính là một phần của thánh địa mà bấy lâu nay bạn vẫn luôn mỏi mắt hướng về. Vạn pháp đều do tâm tạo. Nếu bạn hiểu được điều này, thế giới bạn đang sống lập tức hóa thành Tây Phương. Còn nếu tâm trí bạn bị kẹt vào định kiến phân biệt, thì bạn tự giam mình trong một cõi "Ta Bà" đầy uế trược do chính mình vẽ ra.
Lúc này, ý nghĩa của việc "Niệm Phật" trở nên giản đơn, nhẹ nhàng và vĩ đại hơn rất nhiều. Niệm Phật không phải là kêu gào chờ đợi vô vọng xem lúc chết mình có được về Cực Lạc hay không. Niệm Phật lúc này là sự nhận biết để hòa vào cái bản thể đang bao trùm lấy mình.
Giống như việc bạn sinh ra đã ở trong một gia tộc quyền quý. Vì mang dòng máu đó, kiểu gì bạn cũng sẽ thừa hưởng gia tài và trí tuệ của cha mẹ để lại. Nhưng hiện tại bạn là một đứa trẻ, bạn cần phải "ăn" để lớn lên, để trưởng thành và đủ sức kế thừa gia tài đó.
Danh hiệu Phật, sự tĩnh lặng của Hư không lúc này chính là "Thức ăn"! Bạn "ăn" (niệm Phật và thấu hiểu) càng nhiều, tâm thức bạn lớn càng nhanh. Đến một lúc đủ sự trưởng thành, bạn sẽ tự nhiên thấy mình chính là người thừa kế hợp pháp của Thế giới Tây Phương Cực Lạc.
So với việc coi cõi đời này là ô trọc rồi khốn khổ chờ chết để vãng sanh, thì việc nhận ra mình đang đứng giữa Tây Phương Cực Lạc và Niệm Phật để đón nhận "Gia tài" – Tâm thế đó chẳng phải là quá tuyệt vời và tự tại hay sao?
Khi đã thấu triệt được nguyên lý Hư Không chứa đựng Tây Phương Cực Lạc, tâm trí của chúng ta sẽ được mở toang và trở nên tự do hơn bao giờ hết.
Áp dụng tương tự nguyên lý này cho vạn ngàn pháp môn khác. Khi lấy Hư không làm bản thể, chúng ta sẽ nhận ra một sự thật chấn động: Chúng ta chưa từng rời xa Quốc độ hay Mandala của bất kỳ vị Bổn tôn nào.
Nếu bạn đang tu pháp Dược Sư, thì ngay tại không gian này, khoảnh khắc này, bạn đang ngồi ngay giữa quốc độ Đông Phương Lưu Ly của Ngài.
Nếu bạn tu pháp Quán Âm, bạn đang hiện diện ở cảnh giới Phổ Đà Sơn.
Nếu bạn tu pháp Liên Hoa Sanh, thì không gian quanh bạn lúc này chính là cõi Núi Màu Đồng Đỏ.
Dù bạn thực hành hàng ngàn, hàng vạn pháp môn đi chăng nữa, thì bản chất của vị hành giả vẫn luôn nằm trọn ở trong đó.
Bởi vì Hư không là vô biên vô hạn, nó bao trùm tất cả các cõi giới, đan xen và chồng lấp lên nhau ngay tại ĐÂY và BÂY GIỜ.
Xoá nhoà ranh giới "Cao - Thấp": Sự bình đẳng của chư Phật
Khi lấy Hư không làm nền tảng tham chiếu, chúng ta sẽ tự động phá vỡ được cái bệnh "phân biệt cao thấp" trong tu học. Sẽ không có cái gọi là "Vị Phật này là vua", hay "Vị Phật kia là tối tôn" theo kiểu thứ bậc phàm tình.
Tất cả các Đức Phật đều bình đẳng như nhau, giác ngộ như nhau, hiểu trọn vẹn và thấu suốt bản thể như nhau. Cảnh giới của một vị Phật cũng chính là cảnh giới của hàng vạn vị Phật.
Vậy tại sao trong kinh điển thi thoảng lại xuất hiện những cụm từ như "Pháp môn tối thượng", "Vua trong các cõi Phật", hay "Phật trung chi vương"?
Cần phải hiểu rõ: Đó chỉ là "Phương tiện dẫn dụ". Tâm trí con người vốn dĩ rất tán loạn và hay nghi ngờ. Để giúp con người dồn toàn bộ tâm lực vào một hình tượng giác ngộ, các bậc cổ đức phải dùng phương tiện gọi đó là thứ "cao quý nhất", "tối thượng nhất" để tạo ra một chỗ bám (điểm trụ) vững chắc cho hành giả. Khi người ta tin rằng đây là thứ tốt nhất, tâm họ mới không bay nhảy đi tìm kiếm lung tung nữa.
Nhưng đi đến tận cùng bản chất, các pháp môn hay các Đức Phật đều bình đẳng tuyệt đối. Tuỳ theo từng quốc độ, từng không gian và thời gian mà mỗi pháp môn được diễn bày khác nhau, cốt chỉ để phù hợp với tầng bậc tâm thức của chúng sanh ở cõi đó mà thôi.
Chân lý tối thượng nằm ở hai chữ: "Phù Hợp"
Hãy lấy một ví dụ rất thực tế: Đối với người Việt Nam, cơm gạo là lương thực phù hợp nhất. Nhưng với người Phương Tây, bánh mì (lúa mì) mới là chân ái. Người đang ốm đau thì cần uống thuốc, người khỏe mạnh thì cần ăn ngũ cốc, hoa màu. Vậy giữa Cơm, Bánh Mì, và Thuốc... cái nào là số 1 thế giới? Chẳng có cái nào là "nhất" cả, chỉ có cái nào PHÙ HỢP NHẤT với thể trạng của từng người ngay tại thời điểm đó mà thôi.
Phật pháp cũng y hệt như vậy. Đức Phật A Di Đà và Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni có nhân duyên vô cùng sâu dày với cõi Ta Bà, nên đối với chúng sanh ở cõi này, hai Ngài chính là “Phật trung chi vương” (Vua của các vị Phật). Thế nhưng, ở một quốc độ khác, không gian khác, với những chúng sanh mang tâm thức và căn cơ khác, nếu họ phù hợp với Đức Phật Dược Sư, thì đối với họ, Phật Dược Sư lại chính là “Phật trung chi vương”.
Sự tự do tuyệt đối của tâm thức
Khi bạn có được nhận thức này thông qua lăng kính Hư Không, tâm trí bạn lập tức được giải phóng hoàn toàn khỏi mọi sự cực đoan, phe phái và tranh cãi về những giáo lý trừu tượng.
Bạn không còn khăng khăng pháp môn của mình là vô địch, không còn chê bai đường tu của người khác là thấp kém. Thay vào đó, một sự tôn trọng chân thành sẽ khởi sinh đối với mọi pháp môn mà những người xung quanh đang theo đuổi.
Đi trên con đường tâm linh mà không còn gánh nặng của sự so sánh, phân biệt; nhìn đâu cũng thấy Đạo, nhìn bề mặt nào cũng thấy sự dung chứa của Hư không... Như vậy, chả phải là tự do và dễ chịu biết bao nhiêu hay sao?
