NÃO BỘ VÀ HƯ KHÔNG
Lời ngỏ từ likeatree.space: Tư tưởng Hư Không vốn là mạch ngầm xuyên suốt trong mọi bài viết. Để có thể hiểu ý tác giả , các bạn có thể dành chút thời gian đọc qua loạt 4 phần bài viết: Nhìn vào Hư Không trước khi bắt đầu.
Nhìn vào Hư không không phải là một phương pháp nói suông, không phải là một nghi thức tôn giáo, và càng không phải là một thứ mà tự nhiên tôi nghĩ ra.
Trong quá trình tìm hiểu về chủ đề này, tôi đã đọc rất nhiều tài liệu về những thí nghiệm lâm sàng của các nhà khoa học phương Tây. Những phép đo đạc bằng máy móc đã chứng minh rất rõ: khi mắt nhìn vào hư không, não bộ sẽ có những phản ứng và dịch chuyển kỳ diệu so với cách chúng ta sử dụng thông thường.
Về cơ bản, não bộ của chúng ta có hai cơ chế vận hành rất rõ ràng: một là Tập trung, hai là Thả lỏng để nghỉ ngơi.
Nhưng khi bước vào thời đại kỹ thuật số, nơi thông tin giải trí và những drama quá nhiều, nơi chiếc điện thoại và màn hình máy tính thu hút con người ta còn nhiều hơn vẻ đẹp của một bông hoa hay những cánh đồng cây xanh của thiên nhiên, thì cơ chế Tập trung này đã bị bật lên ở mức tối đa.
Lúc này, bộ não của chúng ta bị vắt kiệt bởi 3 "nhân vật":
· Bán cầu Não Trái (Nhà phân tích): Đây là phần chính đứng ra xử lý hình ảnh vật thể. Nó bóc tách chi tiết (màu gì, hình dáng gì, khoảng cách bao xa) và liên tục "dán nhãn", gọi tên vật thể trong đầu chúng ta.
· Vỏ não đai trước (Vị trọng tài): Bộ phận này giống như một người bảo vệ gồng mình lên để ép hai nhãn cầu phải giữ nguyên một vị trí, đồng thời ra sức lọc bỏ toàn bộ các hình ảnh xung quanh để ta không bị xao nhãng.
· Hạch hạnh nhân (Còi báo động): Việc tập trung nhìn hẹp là một phản xạ sinh tồn cổ xưa (giống như tổ tiên ta khóa mục tiêu khi thấy thú dữ). Do đó, nó kích hoạt "Còi báo động", bắt hệ thần kinh tiết ra Cortisol gây căng thẳng nhẹ, làm nhịp thở ngắn lại và hai vai tự động gồng cứng lên.
Nếu chỉ diễn ra trong ngắn hạn thì không sao. Nhưng nếu kéo dài ngày này qua tháng nọ, nó sẽ gây ra chứng suy nghĩ nhiều (overthinking), đau vai gáy mãn tính, dễ lo âu, mất kết nối với không gian xung quanh và suy giảm khả năng tập trung sâu.
Nhưng nếu như chúng ta nhìn vào Hư không, điều ngược lại sẽ xuất hiện. Những cơ chế khá là “kỳ diệu” sẽ diễn ra ngay lập tức:
· Não Trái "tắt nguồn", Não Phải thức tỉnh: Vì hư không trống rỗng, không có đường nét hay chi tiết, Não Trái hoàn toàn mất đi "thức ăn" dữ liệu và buộc phải im lặng. Lúc này, Bán cầu Não Phải (nơi cảm nhận không gian tổng thể) lập tức trỗi dậy, mang lại cảm giác bao la, thư thái. Tiếng luyên thuyên phân tích trong đầu tự động biến mất.
· Mạng lưới Cái Tôi (DMN) bị ngắt điện: Khi nhìn vào cái "Không", vùng não phụ trách việc lải nhải về bản thân (nhớ về quá khứ, lo lắng tương lai) sẽ bị ức chế. Tâm trí rơi vào trạng thái rỗng rang, lơ lửng, không còn phán xét đúng sai.
· Hệ thần kinh Đối giao cảm kích hoạt (Nhả cơ, hạ tim): Tầm nhìn mở rộng gửi một tín hiệu an toàn tuyệt đối về trung tâm não. "Còi báo động" lập tức tắt lịm. Hệ thần kinh chuyển sang chế độ phục hồi: Ra lệnh cho tim đập chậm lại, nhịp thở sâu hơn xuống bụng, và tiểu não lập tức nhả toàn bộ lực gồng khiến cơ hàm lỏng ra, hai bờ vai tự động trĩu xuống nhẹ tênh.
Chúng ta sẽ không đi quá sâu vào các thuật ngữ chuyên môn ở đây, vì như vậy bài viết sẽ rất chán. Toàn bộ hệ thống phân tích đối lập giữa nhìn vào hư không và nhìn vào vật thể sẽ được tôi đúc kết trong một bài viết khác, với bảng phân tích khoa học đàng hoàng để ai muốn nghiên cứu sâu có thể tìm hiểu.
Trong bài viết này, chúng ta chỉ cần nhìn tổng quát để nhận ra một điều: Chúng ta đã ép não bộ của mình căng thẳng đến mức như thế nào!
Cuộc sống văn minh hiện đại, kiến thức và thông tin được phổ cập dễ dàng hơn ngày xưa rất nhiều. Người ta chạy theo hiệu suất, tôn sùng những ai nạp được nhiều thông tin, nhiều kiến thức. Nhưng chính sự chạy đua đó đã khiến chúng ta bỏ lỡ một nhu cầu cốt lõi mà thẳm sâu trong tâm trí mỗi người luôn khao khát: Sự Bình An.
Bắt đầu từ khi nào, hạnh phúc của chúng ta bị phụ thuộc hoàn toàn vào những kiến thức hay vật chất bên ngoài? Có phải khi không có chúng, ta liền cảm thấy trống rỗng, mất phương hướng và không còn hạnh phúc?
Nhưng hạnh phúc thật sự là thứ KHÔNG CẦN CÓ ĐIỀU KIỆN!
Một đứa trẻ sinh ra, nó hồn nhiên vui tươi mà không cần sở hữu bất kỳ một khối kiến thức nào. Nó thả lỏng tâm hồn tự do để đón nhận những niềm vui, những sự mới lạ diệu kỳ của trần gian. Nhưng khi lớn dần lên, đứa trẻ được dạy, được học, được khám phá và nạp vào vô số kiến thức. Bản ngã trỗi dậy, và chúng bắt đầu xuất hiện những trạng thái suy nghĩ âu lo, nghĩ về bản thân, về mong muốn, về cái "Tôi"... Càng lớn, những nhận thức được nạp vào lại càng khiến chúng đánh mất đi cái dáng vẻ yêu đời, nhẹ nhàng và dễ chịu trong từng khoảnh khắc như ngày xưa.
Rõ ràng, tất cả chúng ta đều đã từng sở hữu sự hạnh phúc, dễ chịu và bình an đó khi còn bé. Đáng lẽ ra khi lớn lên, sự bình an này phải được nhân lên theo cấp số nhân. Nhưng ngược lại, nó lại mất đi. Thay vào đó là rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, suy nghĩ quá mức... hàng loạt cái tên mỹ miều dành cho những căn bệnh của tâm trí xuất hiện.
Nguyên nhân cốt lõi chỉ vì một điều: Chúng ta thiếu hiểu biết về cơ chế vận hành của chính bộ não mình.
Các vị thiền sư thực chứng, những bậc tâm linh đích thực thường hay nói một câu: "Càng đơn giản lại càng tốt". Có những người tu hành đắc đạo, họ trở lại trạng thái hạnh phúc như một đứa trẻ, nhưng là một đứa trẻ đầy minh triết.
Chữ "đơn giản" ở đây không phải nói bóng nói gió về vật chất, mà là nói về tâm trí. Tâm trí càng đơn giản, càng bớt định nghĩa, càng bớt dính mắc cảm xúc, càng gột rửa đi những thứ chúng ta được dạy ngoài đời, thì tâm trí sẽ càng được mở rộng.
Người đời dạy ta kiến thức để sinh tồn, để hơn thua, so sánh. Nhưng chúng ta cũng cần phải trang bị một loại kiến thức ngược lại – kiến thức để tự cân bằng, để giải phóng cơ chế thư giãn của não bộ một cách chủ động, chứ không phải thụ động chờ đến lúc đi ngủ.
Thiền là một cơ chế như thế. Khi nhắm mắt lại, ta không thấy gì và não bộ bớt đi sự tập trung. Người thiền sâu sẽ dễ có cảm giác đang nhìn vào một khoảng trống. Nhưng nhiều người khi mở mắt ra, đối diện với cuộc sống, lại tập trung vào vật thể thì mọi thứ đâu lại vào đấy! Như vậy vẫn chưa thực sự triệt để.
Phương pháp tối ưu và thực tế nhất chính là: Nhìn vào Hư không khi đang mở mắt.
Nhìn vào hư không sẽ làm cho não bộ nhận thức được một điều kỳ diệu về không gian, đưa toàn bộ hệ thống thần kinh vào cơ chế thư giãn. Khi sự thả lỏng này tích lũy đủ "lượng", nó sẽ tự động sinh ra những cảm xúc hỷ lạc, bình an một cách nhẹ nhàng mà không cần bất kỳ một vật chất hay điều kiện bên ngoài nào tác động.
Tóm lại, não bộ có hai cơ chế: Tập trung và Thư giãn! Hiện tại, xã hội chỉ dạy chúng ta cách để tập trung, chứ không hề dạy cách để thư giãn đích thực. Người ta định nghĩa giải trí là xem phim, lướt mạng, chơi game, đi du lịch... Nhưng thực chất, đó chỉ là hành vi "ghi đè" lên não bộ một vật thể mới để tiếp tục phân tích; nhồi nhét đến lúc quá tải, đổi lấy một chút kích thích hời hợt rồi kiệt sức ngủ thiếp đi. Đó tuyệt đối không phải là trạng thái giải phóng não bộ thực sự.
Nhìn vào hư không chính là phương thức đưa não bộ vào sự thư giãn chủ động. Nó không hề phức tạp. Chỉ cần bạn đưa mắt nhìn vào khoảng không vô hình trước mặt từ 5 đến 10 phút, theo dõi nhịp thở đều đều, rồi tự quan sát lại chính mình: Trong đầu bạn còn tiếng nói luyên thuyên không? Vai bạn có mềm ra không? Cơ họng có được thả lỏng ra không?
Để tập trung, chúng ta phải học hàng ngàn, hàng vạn thứ. Nhưng để học thư giãn, chúng ta chỉ cần nhìn vào Hư không!
Sự thư giãn là điều tối cần thiết cho não bộ. Nếu không có nó, hệ thần kinh sẽ bị quá tải bởi lượng thông tin khổng lồ mà mỗi ngày chúng ta nạp vào.
Nhìn lại lịch sử, đã có rất nhiều vĩ nhân khám phá ra những chân lý mới lạ trong chính trạng thái thả lỏng này. Như Isaac Newton tìm ra quy luật vũ trụ khi ngồi thư giãn dưới gốc cây, hay Archimedes tìm ra định luật lịch sử khi đang ngâm mình trong bồn tắm.
Nói như vậy không có nghĩa là cứ thư giãn thì ai cũng trở thành thiên tài. Bản chất là: khi chúng ta đã học tập, đã tích lũy nền tảng và trăn trở về một 'điểm thắt nút' nào đó mà mãi không tìm ra câu trả lời, thì chính trong trạng thái thư giãn và nhìn vào hư không, câu trả lời sẽ tự động xuất hiện.
Nhìn vào hư không không biến ta thành thiên tài, nhưng nó giải phóng không gian để não bộ tự kết nối và trả lời những câu hỏi đang kẹt trong đầu ta. Đó chính là một phương thức thư giãn chủ động và minh triết nhất cho bộ não.
Và điều kỳ diệu nhất chưa dừng lại ở đó. Trong não bộ chúng ta có một hệ thống mang tên Tế bào gương (Mirror Neurons) — nó có chức năng tự động mô phỏng và sao chép những gì chúng ta tập trung vào.
Khi bạn chủ đích nhìn vào Hư không mỗi ngày, hệ thống này sẽ bắt đầu mô phỏng lại chính đặc tính của Hư Không: Vô lượng vô biên, bao dung và không có sự ngăn ngại. Khi cấu trúc não bộ mang đặc tính của sự rỗng lặng, mọi ranh giới của cái tôi chật hẹp sẽ bị phá vỡ. Những tổn thương, nghịch cảnh của cuộc đời sẽ chỉ đi xuyên qua bạn như một cơn gió lướt qua khoảng không.
Bạn không chỉ đang thư giãn. Bạn đang dùng sự bao la của vũ trụ để tái thiết kế lại chính mình.
