PHỔ HIỀN HẠNH NGUYỆN VÀ HƯ KHÔNG
Lời ngỏ từ likeatree.space: Tư tưởng Hư Không vốn là mạch ngầm xuyên suốt trong mọi bài phân tích kinh điển và Pháp môn tại không gian này. Để có thể thấu suốt và chạm sâu hơn vào dòng chảy tư duy của bài viết dưới đây, kính mời quý bạn hữu dành chút thời gian đọc qua loạt 4 phần bài viết: Nhìn vào Hư Không trước khi bắt đầu.
ỨNG DỤNG HƯ KHÔNG: THỰC HÀNH MƯỜI NGUYỆN PHỔ HIỀN
Việc thực hành mười hạnh nguyện Phổ Hiền không phải là một điều gì mới mẻ.
Tuy nhiên, ở mỗi một giai đoạn nhận thức, con người sẽ có những cách thực hành khác nhau. Nếu ứng dụng vào từng hệ tư tưởng, cách làm sẽ vô cùng đa dạng.
Ví dụ ở nguyện thứ nhất: Nhất giả lễ kính chư Phật (Một là kính lễ chư Phật).
Ở mức độ phổ thông, "lễ kính chư Phật" thường được hiểu là thái độ tôn trọng: Kính trọng tất cả mọi người, kính trọng luôn cả chính mình, và cung kính đảnh lễ vạn Phật.
Lên một mức độ cao hơn, người ta thường dùng phương pháp quán tưởng: Cố gắng nhắm mắt lại, tưởng tượng ra vô số chư Phật hiển hiện đầy kín trong hư không ở trong vạn vật, không đâu không có Phật, rồi khởi tâm đảnh lễ lạy.
Nhưng nếu chúng ta lấy Hư không làm nền tảng, nó sẽ mang đến một cách thực hành hoàn toàn khác.
Cá nhân tôi cho rằng, việc lấy Hư không làm nền tảng để thực hành ở giai đoạn này là phù hợp với khả năng và trình độ của tất cả mọi người. Bạn không cần phải cố gắng tưởng tượng hay ép buộc mình phải có đức tin, chỉ cần hiểu là được.
Đầu tiên, chúng ta phải hiểu đặc tính của Hư không. Hư không là khoảng không gian trống rỗng, vô hình vô tướng. Nhưng nó lại bao trùm vạn vật, ở trong vạn vật, ở khắp mọi nơi, không đâu là không có. Nó xuyên suốt cả quá khứ, hiện tại và tương lai. Bất cứ cái gì có hình tướng thì đều cần Hư không để tồn tại. Nó chứng kiến mọi thứ và chứa đựng mọi thứ. Vô số cõi Phật đều nằm trong Hư không, vô số vị Phật ra đời cũng ở trong Hư không, và các bậc Bồ Tát đi cứu độ chúng sanh cũng hoạt động ngay trong Hư không đó.
Tiếp theo, hãy xem kinh điển miêu tả về Pháp thân của chư Phật. Trong đạo Phật, "Pháp thân" là bản thể chân thật, rốt ráo của chư Phật. Kinh sách luôn khẳng định rằng: Pháp thân không có hình dáng bằng xương bằng thịt, Pháp thân thanh tịnh, rỗng lặng, vô tướng, bất sinh bất diệt và trùm khắp mười phương pháp giới y hệt như hư không.
Khi đặt hai điều này cạnh nhau, chúng ta thấy một sự tương đồng tuyệt đối. Cho nên, có thể nói rằng: Kính lễ Hư không chính là kính lễ ba đời mười phương chư Phật. Bởi vì Pháp thân của chư Phật và cái Hư không này vốn dĩ là một. Hư không chính là "điểm kết nối" hoàn hảo nhất để có thể hình dung ngàn vạn vị Phật quy về thành một bản thể duy nhất.
Bộ não của con người rất có giới hạn, chúng ta không thể nào dùng tâm trí để tưởng tượng ra hàng vạn vị Phật, hàng vạn vị Bồ Tát cùng một lúc được. Ép não làm thế chỉ gây mệt mỏi ảo tưởng.
Nhưng bộ não của chúng ta hoàn toàn có thể hiểu được những điều cơ bản: Khoảng không gian trống rỗng ngay trước mặt ta, cái Hư không đang bao trùm khắp pháp giới, và cái Hư không nằm sâu bên trong mọi sự vật... thực chất chỉ là MỘT.
Chính vì sự thấu hiểu rõ ràng đó, tâm trí tự động xác quyết được một điều chắc chắn: Khi đảnh lễ Hư không, ta đang đảnh lễ hết tất cả ba đời mười phương chư Phật, không sót bất cứ thứ gì. Không cần một niềm tin mù quáng, không cần nhọc công tưởng tượng, chỉ cần một sự thấu hiểu rành mạch là xong!
1. Chấm dứt sự hao tổn trí năng và Đập tan "Bản ngã Tâm linh"
Bạn hãy thử tưởng tượng: Bắt bộ não phải hình dung ra hàng vạn vị Phật rực rỡ, chi tiết đến từng đường nét là một việc tiêu tốn năng lượng khủng khiếp cỡ nào? Chúng ta không thể lúc nào cũng quán tưởng được mười phương chư Phật. Nếu cứ cố ép não bộ phải tạo ra những hình ảnh đó, chúng ta đang đi ngược lại tự nhiên. Bởi vì thực tướng vốn dĩ không phải như vậy, đó chỉ là ảo ảnh do trí tưởng tượng của não bộ nặn ra.
Nguy hiểm hơn, khi một người ép não tưởng tượng thành công, họ rất dễ rơi vào một cái bẫy vi tế: Cảm giác tự mãn. Vô thức, họ nghĩ: "Tôi quán tưởng được, còn người khác thì không. Tôi tu giỏi hơn, tôi đặc biệt hơn họ". Nếu như vậy, việc tu tập chỉ làm cho cái Bản ngã (cái Tôi) phình to ra thêm chứ chẳng mang lại lợi ích giải thoát nào.
Nhưng khi lấy Hư không làm nền tảng, mọi chuyện lại khác. Chúng ta không cần phải tưởng tượng gì cả! Trí tuệ và khoa học vật lý đã chứng minh: Mọi sự vật trước mắt đều cấu tạo từ các nguyên tử, mà nguyên tử thì rỗng đến 99,9999%, chỉ có 0,000001% là hạt vật chất. Nếu tiếp tục phóng to cái hạt vật chất đó ra, ta lại thấy khoảng trống bên trong nó.
Hư không bao trùm mọi vật — đây là một chân lý vật lý rành rành. Mắt thấy được, tâm hiểu được, nên không cần phải ép mình tưởng tượng. Khi bạn đã biến sự thật này thành một kiến thức tự nhiên (giống như việc biết ăn cơm thì sẽ no), thì mỗi lần hướng mắt nhìn Hư không, tâm trí sẽ lập tức bước vào trạng thái cảm nhận sự bao la ngay tức khắc mà không tốn một giọt năng lượng nào.
2. Xoá nhoà ranh giới nhị nguyên: Sự Bình Đẳng chân thật từ bên trong
Khi chúng ta lấy "Hình Tướng" làm cơ sở thực hành, tâm trí sẽ luôn sinh ra sự phân biệt: Người tốt - kẻ xấu, người giàu - kẻ nghèo, cõi Phật trang nghiêm - chúng sanh phàm phu.
Tất nhiên, trong cuộc sống đối nhân xử thế hàng ngày, chúng ta vẫn cần phải dùng lý trí để phân biệt đúng sai, phải trái. Nhưng sâu thẳm trong thế giới nội tâm của riêng bạn, nếu lấy Hư không làm hệ quy chiếu, mọi sự phân biệt sẽ bị xóa nhòa.
Khi bạn nhận ra Hư không đang ở bên trong bạn, bên trong người khác, và bao trùm toàn bộ pháp giới này, thì sự phân biệt giữa người với người tự động biến mất. Bạn sẽ thấy vạn vật chúng sanh đều bình đẳng một cách thật sự. Giữa một vị Phật và một phàm phu không còn ranh giới, giữa một thánh nhân và một kẻ vô minh không còn sự sai khác, vì tận cùng bên trong, tất cả đều là Hư không. Việc nhận thức được điều này sẽ giải phóng tâm thức cực kỳ mạnh mẽ!
3. Xóa nhòa khoảng cách Tâm linh (Người lạy và Đấng được lạy hòa làm một)
Khi hiểu được sự bình đẳng đó, bạn nhận ra Pháp thân của Phật và Hư không là một. Cái Hư không đó đang chạm sát vào da thịt bạn, đang lấp đầy buồng phổi của bạn trong từng hơi thở. Khoảng cách vời vợi giữa "Chúng sanh" (nhỏ bé) và "Phật" (tối cao) hoàn toàn biến mất. Người đang chắp tay đảnh lễ và Đấng được đảnh lễ hòa làm một khối tĩnh lặng. Không còn sự sợ hãi hay van xin cầu cạnh, chỉ còn lại sự trọn vẹn và hoà quyện cùng nhau.
Bẻ gãy thời gian tâm lý và Biến mọi bối cảnh thành "Chánh điện"
· Xóa bỏ sự trì hoãn: Bạn không cần phải đợi đến ngày rằm, mùng một; không cần phải đi đến một ngôi chùa lớn mới có thể đảnh lễ. Ở bất cứ đâu, dù đang rửa bát hay đi trên đường, chỉ cần một tích tắc sực nhớ và nhận biết khoảng trống trước mặt, hành động lễ kính mười phương chư Phật đã hoàn thành ngay lập tức trong vài phần trăm giây.
· Biến xung đột thành Đạo tràng: Ngay cả khi bạn đang phải đối diện với một người đang giận dữ, hỗn loạn. Thay vì nhìn vào hình tướng cau có của họ (bị cuốn theo cực Dương xáo động), bạn hãy nhẹ nhàng chuyển ánh nhìn vào khoảng trống giữa hai người (cực Âm rỗng lặng) để kính lễ Pháp thân. Bạn neo mình vào sự tĩnh lặng thay vì lao vào cuộc chiến. Nơi xung đột nhất lại biến thành nơi thực hành Đạo vĩ đại nhất.
Khi đã có nền tảng là Hư không để thực hành trọn vẹn Nguyện thứ nhất (Lễ kính chư Phật), thì việc ứng dụng vào các nguyện tiếp theo cũng vận hành theo một cơ chế thống nhất.
Nguyện thứ 2: Nhị giả xưng tán Như Lai (Xưng tán chư Phật)
Theo cách thông thường, xưng tán nghĩa là chúng ta dùng lời nói để khen ngợi mười phương chư Phật, tán dương những phẩm tính đặc thù của Ngài (như Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế tôn...). Vô lượng chư Phật đều có đầy đủ các danh hiệu như vậy. Tuy nhiên nếu chỉ dùng ngôn từ để khen ngợi, chúng ta không thể nào lúc nào cũng mở miệng ra nói liên tục được.
Nhưng khi lấy Hư không làm nền tảng, mọi chuyện thay đổi hoàn toàn. Bạn hướng về khoảng Hư không trước mắt, hướng về Pháp thân của Đức Phật để đảnh lễ và xưng tán, thì bạn đang xưng tán mười phương chư Phật cùng một lúc. Bạn không cần phải quán tưởng hình tướng, vì vốn dĩ thật tướng đã hiển hiện rành rành ngay trước mắt bạn rồi.
Hiểu về đặc tính của Hư không chính là hiểu được sự rỗng lặng của Pháp thân chư Phật. Hư không thanh tịnh này làm nền cho vạn Phật sinh sôi. Hư không này chứa tất cả mọi thứ, như Đức Phật đang ở trong mọi người và bao trùm mọi người, chưa từng xa cách, chưa từng rời khỏi.
Lúc này, chỉ cần động một tâm niệm xưng tán chư Phật thì cũng chính là nói. Khi bạn nhìn vào Hư không xưng tán thì bạn đang xưng tán Như Lai ở khắp mọi thời không, mọi không gian. Vì Hư không không đâu không có, không nơi nào không thông. Hư không luôn ôm trọn hóa thân của hàng vạn Đức Phật, Bồ Tát, các bậc Hiền Thánh Tăng và tất cả chúng sanh. Hư không là một "dung môi" vô hạn, là cây cầu với vô hạn khả năng để tâm ý xưng tán của bạn được lan truyền khắp mọi nơi.
Và điều tuyệt diệu nhất là Bạn cũng chính là Hư không đó. Ban đầu bạn thấy bạn và tất cả mọi thứ là hai, nhưng khi lấy Hư không làm nền tảng, bạn sẽ thấy Hư không và bạn thực chất chỉ là một! Việc bạn xưng tán rốt cuộc là để mở rộng tâm thức, đưa nó quay về với bản thể rỗng lặng của Hư không.
Lợi Ích Cốt Lõi: Đập Tan Sự Phân Biệt Bản Ngã
Lợi ích của cách thực hành này là vô cùng to lớn và khác biệt. Ở những cách thực hành thông thường (kính lễ, xưng tán, cúng dường...), ít nhiều chúng ta vẫn mang một cảm giác giao dịch: Khi chúng ta làm thế này, chúng ta sẽ được như thế kia. Điều này không sai, nó là nhu cầu tư duy cơ bản của con người, là thứ mà đa số mọi người đang theo đuổi.
Tuy nhiên, cách dụng tâm thực hành bằng Hư không sẽ lật ngược lối tư duy đó. Tư duy cũ là sẽ làm để CÓ một thứ gì đó. Còn cách thực hành này chỉ ra rằng: Tất cả những thứ đó vốn dĩ ĐÃ SẴN CÓ nơi mình.
Nó xóa nhòa đi ranh giới của bản ngã phân biệt, chấp trước và những thứ ảo ảnh từ trước đến giờ. Hư không ở trong bạn, và Hư không cũng ở trong Đức Phật. Nên khi chúng ta xưng tán Đức Phật, không khác gì chúng ta đang xưng tán chính bản thân ta, và cũng không khác gì chúng ta đang xưng tán tất cả chúng sanh trong pháp giới, không sót bất kỳ một ai!
Nếu đã đồng đẳng và bình đẳng như vậy, tâm của chúng ta lập tức rơi vào một trạng thái Đủ Đầy. Ta không còn cảm giác muốn hơn thua hay muốn chứng minh điều gì với ai nữa, vì trí tuệ của chúng ta đã xác nhận rõ một điều: Tất cả chúng ta đều chung một bản thể!
(Lưu ý cực kỳ quan trọng: Cái câu "chung một bản thể" này, nhất định phải lấy Hư không làm nền tảng để suy ngẫm thì mới không rơi vào trạng thái niềm tin mù quáng, sáo rỗng, chỉ nghe theo sách vở rồi nói ra. Phải đi từ trạng thái thực tế: Dùng đôi mắt nhìn vào Hư không, rồi dùng trí phân tích Hư không ở trong vạn vật và mọi người, để đi đến kết luận rằng chúng ta cùng chung một bản thể. Có như thế mới không cần dựa vào niềm tin để thực hành nữa! Vì vốn dĩ thực tại nó là như vậy!)
Hiệu quả của sự thấu triệt này là nó có khả năng tịnh hóa khẩu nghiệp của bạn, của dòng họ bạn, và của cả môi trường xung quanh.
Ứng Dụng Hư Không Vào Các Nguyện Còn Lại
Tương tự như vậy, nền tảng Hư không tự động tháo gỡ rốt ráo mọi rào cản của các nguyện tiếp theo:
3. Quảng tu cúng dường: Ngoài việc cho đi bằng vật chất, bạn thấy Hư không trong vật này, Hư không ngoài kia, cùng với người cho lẫn người nhận đều đồng một thể. Khi thấy như vậy, tâm không còn chấp trước, không còn mong muốn nhận lại, tâm lượng được mở rộng ra đến trạng thái thanh tịnh tuyệt đối.
4. Sám hối nghiệp chướng: Khi thấy toàn bộ chúng sanh, mình cùng với chư Phật đồng thời chung một bản thể Hư không rỗng lặng, thì còn gì là nghiệp chướng nữa? Tất cả đều thanh tịnh tuyệt đối!
5. Tùy hỷ công đức: Khi thấy người khác làm việc tốt, mình và toàn bộ chúng sanh cũng như chư Phật đều chung một nền tảng Hư không, cùng nhau rỗng rang thanh tịnh, thì còn có việc tốt nào hơn, còn có sự tốt lành nào bằng? Thói thường, thấy việc xấu thì chắc chắn chúng ta sẽ chê bai. Nhưng khi thấy tất cả mọi bản thể đều là Hư không, thì cái ranh giới "tốt - xấu" đó được phân rã ra và trở lại sự thanh tịnh nguyên sơ nhất.
6. Thỉnh chuyển pháp luân: Hư không này chính là sự chuyển luân mạnh mẽ nhất. Nó chưa từng dừng lại. Vạn vật sinh sôi trong Hư không và diệt đi trong Hư không. Mỗi một thứ sinh diệt đều đang hiển bày pháp luân tuyệt diệu!
7. Thỉnh Phật trụ thế: Hóa thân của Đức Phật có thể nhập Niết bàn, nhưng Pháp thân của Ngài vẫn luôn thường tại, vẫn đang ở trong ta và mọi người. Khi thấy Hư không này, chính là thấy Phật. Vạn Phật, ức Phật đều chung một thể, đều đang thuyết giảng về sự nhiệm màu của Hư không.
8. Thường tùy Phật học & 9. Hằng thuận chúng sanh: Nếu Hư không thanh tịnh là nền tảng nguyên sơ của tất cả mọi thứ, thì các vật trong Hư không chính là một bài pháp sống động. Vạn loài chúng sanh sẽ có muôn ngàn cách khác nhau để tồn tại: có loài thích mặt trời, có loài thích ban đêm, có loài nương cây cỏ, có loài nương đồng bằng... Tất cả đều là Pháp. "Thường tùy Phật học" và "Hằng thuận chúng sanh" nghĩa là quan sát toàn bộ hiện tượng diễn ra trong môi trường xung quanh ta, tôn trọng sự đa dạng đó và thấu hiểu cái diệu kỳ tận cùng của Hư không đang chứa đựng chúng.
10. Phổ giai hồi hướng: Đây chính là trạng thái cho đi hết, cúng dường hết. Cúng dường luôn tất cả những gì mình "biết", mình "hiểu", mình "thấy", mình "tỏ", mình "ngộ", để cho tâm của chúng ta được hòa vào Hư không một lần nữa!
Mười Hạnh Nguyện Phổ Hiền nếu tiếp tục diễn bày theo nền tảng Hư không, thì có viết bao nhiêu trang giấy cũng không thể nào lột tả hết sự diệu kỳ tận cùng của chủ đề này. Tôi sẽ không viết hết, mà để lại một khoảng trống cho người đọc, nếu thấy đồng điệu thì có thể tự mình chiêm nghiệm và thôi diễn tiếp tục.
Thực hành Mười Hạnh Nguyện trên nền tảng Hư không giống y như sự vận hành của một đoàn tàu. Hư không chính là chiếc "Đầu tàu", còn các hạnh nguyện (Kính lễ, Xưng tán, Cúng dường, Sám hối...) chính là những toa xe nối tiếp phía sau.
Bạn không cần phải tốn sức kéo từng toa tàu một. Chỉ cần đầu tàu chạy, các toa phía sau tự khắc sẽ lăn bánh theo. Tương tự như vậy, bạn chỉ cần chú tâm thấu hiểu cơ chế, đưa ánh mắt nhìn vào Hư không và cảm nhận sự rỗng lặng đó, thì ngay lập tức, toàn bộ mười Hạnh nguyện được thực hành cùng một lúc.
Khi nói về Hư không, đa phần chúng ta sẽ e ngại và nghĩ đến một sự trống rỗng, không có gì cả. Nếu kẹt vào cái "không có gì" đó, người ta gọi là "chấp không" hay "trầm không trệ tịch" (rơi vào sự tĩnh lặng chết chóc, khô héo như gốc cây).
Nhưng Hư không thực sự lại là một sự sống hoàn toàn sống động. Cổ nhân có câu: "Âm tụ thành hình, Dương tán hóa khí". Hư không chính là cái nền tảng vĩ đại để âm dương luân chuyển, để vạn vật sinh ra và lớn lên.
Nếu bạn lấy cái nền tĩnh lặng tuyệt đối của Hư không làm điểm xuất phát cho mọi hành động và pháp môn tu tập, thì con đường thực hành của bạn cũng sẽ mang trọn vẹn đặc tính tĩnh lặng, bao dung và vững chãi đó. Và khi pháp môn được sinh ra từ Hư không yên lặng, những kết quả lợi lạc nó mang lại sẽ quay ngược trở lại, làm cho sự cảm nhận Hư không của bạn càng ngày càng trở nên sâu sắc và tinh tế hơn.
Cuối cùng, sự tĩnh lặng chính là nền tảng cốt lõi của Trí tuệ, của "Tánh Biết". Sự tĩnh lặng càng sâu dày, thì Tánh Biết càng bừng sáng và dần dần rộng mở. Để rồi đến một lúc nào đó, Tánh Biết của chúng ta sẽ hoàn toàn hòa nhập làm một với Hư không.
Và chúng ta sẽ nhận ra một chân lý tột cùng: Hư không chính là Tánh Biết, và Tánh Biết của tất cả mọi người... thực chất cũng chính là Hư không!
