NỀN TẢNG MẬT THỪA - PHẦN 2
“Bất cứ một điều gì cũng luôn có hai mặt, và bài viết của tôi cũng vậy. Có người thấy ý nghĩa, cũng có người thấy không ra gì. Điều đó diễn ra ngay trong phần bình luận bài viết của tôi: Có người nói thẳng rằng “Mật Tông là bàng môn tà đạo”.
Thú thật mà nói, tôi hoàn toàn có thể đồng cảm với góc nhìn của người này ở một khía cạnh nào đó.”
Bởi vì Mật Tông nếu không có Bát Nhã Tâm Kinh (Tánh Không) làm nền tảng, thì phần lớn thực sự chỉ biến thành mê tín dị đoan!
Sở dĩ nói như vậy là vì cách mô tả phương tiện về công đức của những câu Mantra rất dễ khiến người hành trì sinh ra ảo tưởng mình là một người "đặc biệt".
Chẳng hạn như khi đọc thấy kinh sách nói: Trì câu Mantra này thì chư thiên kính ngưỡng, là người xứng đáng nhận của cúng dường khắp trời người, trì chú này thì vong linh được siêu thoát v.v...
Hãy thử tưởng tượng xem: Một người phàm phu đang thấy mình bình thường như bao người khác, bỗng một ngày đọc được những dòng chữ đó và tin rằng khi mình trì câu chú này, toàn bộ thiên chúng sẽ hộ trì, chư Phật mười phương đều gia hộ... thì tâm lý họ sẽ thấy "lâng lâng" cỡ nào?
Rồi sao nữa? Họ bắt đầu cảm thấy mình thuộc về tầng lớp đặc biệt, không ai được phép đụng đến mình: "Tôi là người trì chú, tôi được trời người ủng hộ, tại sao các người dám đụng đến tôi?"
Hoặc nguy hiểm hơn là rơi vào tâm lý Đấng Cứu Thế: Tự cho rằng mình ngồi đây lẩm nhẩm vài câu Mantra là có thể ban phước, cứu độ toàn bộ chúng sinh trong khắp pháp giới này!
Họ cho tất cả những ảo tưởng đó là thật, và thế là trượt dài vào mê tín và ngạo mạn tâm linh. Mật Tông chân thật chưa bao giờ dạy con người ta nuôi dưỡng cái Tôi như vậy. Bởi vì nền tảng cốt tủy của Mật Tông chính là Bát Nhã Tâm Kinh — là nhìn thấy vạn pháp rỗng rang, không có bản ngã cố định, và thanh tịnh tuyệt đối như Hư Không!
HAI TRẠNG THÁI CỦA HAI GÓC NHÌN HÀNH TRÌ
Để làm rõ hơn điều này, chúng ta hãy thử mổ xẻ hai trạng thái của hai góc nhìn hoàn toàn khác nhau:
· 1. Góc nhìn thứ nhất (Chấp Thật & Nuôi Cái Tôi):
o Xem nỗi đau là thật, người đau khổ là thật, sự mất mát hay các vong linh cần siêu độ là những thực thể độc lập bên ngoài thật sự.
o Khi thấy mọi thứ là thật, người trì chú khởi tâm muốn "làm việc này việc kia" để cứu giúp. Nếu làm không thành, họ rơi vào hoang mang, tự trách rằng mình hành trì chưa đủ linh ứng, công phu chưa đủ lâu. Nếu làm thành công, họ lập tức sinh tâm ngạo mạn, thấy mình tài giỏi, có năng lực phi thường.
o Cả hai trạng thái này rốt cuộc chỉ xoay quanh sự phồng xẹp của Cái Tôi!
· 2. Góc nhìn Bát Nhã (Tánh Không & Nội Thừa):
o Khi lấy Bát Nhã làm nền tảng và thấm nhận thức Tánh Không, người hành giả nhìn thấy bản thân mình, người đau khổ hay các biến cố vốn không có tự tính bền chắc. Mọi nỗi đau và mất mát bản chất đều rỗng rang, thanh tịnh như Hư Không.
o Lúc này, việc trì Mantra không phải để "thay đổi ngoại cảnh bằng phép thuật", mà là để làm cho cái thấy rỗng lặng, bao dung ấy trở nên rộng lớn hơn, thâm nhập sâu hơn vào nhận thức.
Và đối tượng thực hành thực sự của Mật Tông chưa từng là thế giới thần bí bên ngoài, mà chính là thế giới bên trong tâm thức:
· Tánh Biết rỗng rang: Chính là Đức Đại Nhật Như Lai (Tỳ Lô Giá Na).
· Các diệu dụng, phẩm tính biểu hiện: Chính là các Hóa Thân Bổn Tôn.
· Toàn bộ Tâm thức: Chính là Đàn Tràng (Mạn-đà-la).
· Chúng sinh cần cứu độ: Chính là từng ý niệm, từng vọng tưởng sinh diệt và 37.200 tỷ tế bào đang hiện diện nơi thân tâm này!
Cho nên học Mật Tông là phải học đến nơi đến chốn, phải nắm chắc chiếc kim chỉ nam Bát Nhã (hoặc gặp được bậc thiện tri thức thực sự thấu suốt mã nguồn), thì mới không bị lạc vào mê hồn trận của sự hoang tưởng!
MANTRA — BỘ KHUẾCH ĐẠI TÂM THỨC
Việc hiểu về Bát Nhã là cực kỳ quan trọng trong thực hành Mật Thừa. Nếu chỉ hiểu nghĩa trên bề mặt chữ nghĩa mà không thấu suốt nền tảng, thì mọi câu chú bạn đang trì chỉ làm phóng đại thêm tâm thức tham cầu của bạn mà thôi!
Thần chú thực chất là phương tiện giúp khuếch đại suy nghĩ và nhận thức của con người. Nhận thức của bạn như thế nào, câu chú sẽ khuếch đại ra y như thế ấy.
Dzambhala - Bổn Tôn Hoàng Tài Thần
Ví dụ như trường hợp của Bổn Tôn Hoàng Tài Thần: Thông thường mọi người hay nghĩ trì chú Hoàng Tài Thần là Ngài sẽ đem tiền tài đến ném vào tay bạn, giúp bạn trở nên giàu có. Nhưng bao nhiêu là đủ? Hiện tại bạn thiếu 100 triệu, bạn cầu và trì chú. Nhờ tâm lực dồn lại cộng với nhân duyên hội tụ, bạn có được 100 triệu. Bạn nghĩ rằng do Bổn Tôn ban cho mình, rồi lần sau lại với tâm thế đó, bạn cầu 100 triệu khác hoặc nhiều hơn. Tâm thức bạn rơi vào trạng thái luôn chờ đợi một sự ban ơn từ bên ngoài.
Vậy nếu có nền tảng Bát Nhã thì việc này diễn ra thế nào? Bạn trì chú với tâm thế thấy rõ sự nghèo khổ hay thiếu thốn thực chất chỉ là một ảo tưởng trong tâm thức. Khi sự bám chấp vào cảm giác thiếu thốn tan biến, tâm bạn rỗng rang và thông suốt. Năng lượng thông suốt thì nhân duyên rộng mở, và bạn kiếm được tiền dựa trên chính những nhân duyên hành động thực tế mà bạn đã gieo.
Hai tâm thế, hai góc độ hoàn toàn khác nhau về cùng một hành vi trì chú! Bạn không thể dùng thần chú của chư Phật và Bổn Tôn để phục vụ cho lòng tư dục cá nhân.
Thật ra, nếu chuyện chỉ cần đọc vài câu chú là giải quyết được mọi việc, thì chư Phật, Bồ Tát và các bậc thiện tri thức đã làm cho chúng ta đầy đủ hết từ lâu rồi, đâu cần đợi đến lượt bạn cầu xin? Sở dĩ các Ngài không làm như vậy là vì các Ngài thấy rõ: Lòng tham của con người là vô đáy, và cảm giác thiếu thốn chỉ là ảo giác do sự chấp ngã sinh ra mà thôi.
Tương tự như chuyện trì chú để siêu độ: Bạn nghĩ trước khi bạn xuất hiện, chư Phật và Bồ Tát không làm việc này hay sao? Chẳng lẽ phải đợi bạn xưng tụng danh hiệu, trì vài câu chú thì các Ngài mới chịu ra tay độ cho chúng sinh? Nếu bạn tin chư Phật có mặt, chẳng lẽ bạn không tin các Ngài trí tuệ và năng lực hơn bạn? Cách lập luận kiểu ban ơn đó thật sự có vấn đề lớn về mặt logic!
Cho nên, thà không tu Mật thì thôi, đã tu thì phải thấu triệt nền tảng Bát Nhã. Chỉ có nền tảng Tánh Không rỗng rang này mới giúp chúng ta không rơi vào sự hoang tưởng rằng mình là một Đấng cứu thế hay một người mang quyền năng đặc biệt!
ĐẠI BI LÀM PHƯƠNG TIỆN TRÊN NỀN TÁNH KHÔNG
Tiếp tục bàn về Lòng Từ Bi: Trong Mật Thừa có một câu then chốt: Lấy Bồ Đề Tâm làm cứu cánh, lấy Đại Bi làm phương tiện.
Việc chỉ thấy mọi thứ trống rỗng, thanh tịnh lâu ngày dễ khiến người thực hành rơi vào bẫy "chấp Không", xem mọi thứ trên đời là hư vô rồi sinh ra trạng thái tiêu cực hoặc vô cảm. Nhưng nếu hiểu đúng Bát Nhã thì hoàn toàn khác: Thấu suốt Bát Nhã là thấy "Không chính là Sắc". Toàn bộ con người và vạn vật đều là sự hiển bày sinh động của Chân lý Hư Không.
Lúc đó, nhận thức của chúng ta không còn nhìn thấy "một chúng sinh bất hạnh, đáng thương cần ta ban phát lòng thương hại" nữa. Thay vào đó, ta nhìn thấy: "Người đó chỉ đang tạm quên đi bản thể chân thật của họ, và đang tự đồng hóa mình với những đau khổ huyễn hóa."
Khi giúp đỡ họ, ta giúp với một tâm thế hoàn toàn tự do, không dính mắc, vì chính bản thân ta đã thấu suốt thực tướng này. Bát Nhã không chỉ giúp nhận ra Hư Không, mà còn giải phóng người thực hành khỏi sự vướng mắc vào cái danh "người đi cứu độ". Giúp người với tinh thần Bát Nhã vì thế trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả hơn rất nhiều.
Điều này tương tự như cách kinh sách và luận giảng nói về thần chú sáu chữ Oṃ Maṇi Padme Hūṃ: mỗi chữ độ một cõi trong Lục Đạo. Người ta thường thi nhau trì niệm để mong cứu độ chúng sinh bên ngoài. Nhưng nếu lấy Bát Nhã và Tâm Thức làm nền tảng, thì Lục Đạo thực chất là 6 trạng thái tâm bên trong chúng ta:
· Địa ngục: Tâm đau khổ, dằn vặt.
· Ngạ quỷ: Tâm ích kỷ, tham lam, luôn thấy thiếu thốn.
· Súc sanh: Tâm ngu si, si mê tăm tối.
· Người: Tâm chấp niệm, bám víu phân biệt.
· A-tu-la: Tâm giận dữ, sân hận, đố kỵ.
· Cõi Trời: Tâm mê đắm cảm giác an lạc, hưởng thụ thanh tịnh.
Việc trì tụng Oṃ Maṇi Padme Hūṃ với nhận thức Bát Nhã chính là đưa các trạng thái tâm thức này hòa tan về Hư Không, chuyển hóa toàn bộ tập khí để trở thành diệu dụng phương tiện của tự thân, chứ không phải đi tìm kiếm chúng sinh thần thoại ở cõi nào bên ngoài.
Việc niệm chú cho ai đó nghe hay cho muôn loài nghe, bản chất chỉ là gieo một hạt giống nhân duyên ban đầu. Theo thời gian, chính họ phải tự thức tỉnh và chuyển hóa nhận thức của mình. Không có bất kỳ thần quyền hay phép lạ bên ngoài nào có thể giải thoát thay cho người khác được.
Vạn pháp do tâm duyên tạo. Chỉ khi tâm thấy rõ hết thảy ý niệm, hình tướng vốn không có tự tính thật, thì sự giải thoát chân thật mới hiển lộ ngay nơi tâm!
